Hai tuần nữa, tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy, Cà Mau, Giáo hội tại Việt Nam sẽ đón nhận một biến cố đặc biệt: Nghi thức tuyên phong Chân phước cho Tôi tớ Chúa Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp. Chúng ta đã biết, Thánh lễ sẽ do Đức Hồng y Luis Antonio Gokim Tagle, Đại diện Đức Thánh Cha, chủ sự. Cũng theo thông cáo này, trong thư đề ngày 03 tháng 12 năm 2025, Đức Tổng Giám mục Edgar Peña Parra, Phụ tá Quốc vụ khanh Tòa Thánh, cho biết: Theo ý định của Đức Thánh Cha Lêô XIV, Đức Hồng y Tagle, Quyền Bộ trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng, sẽ là Đại diện của Đức Thánh Cha trong nghi thức này[1]. 

Để hiểu hơn ý nghĩa của sự hiện diện ấy, chúng ta cần biết Đức Hồng y Luis Antonio Gokim Tagle là ai.

Theo hồ sơ chính thức của Phòng Báo chí Tòa thánh, ngài sinh ngày 21 tháng 6 năm 1957 tại Manila, Philippines. Hiện nay, ngài là Pro-Prefect[2], thường dịch là Quyền Bộ trưởng hoặc Đồng Tổng trưởng của Phân bộ Loan báo Tin mừng tiên khởi và các Giáo hội địa phương mới thuộc Bộ Loan báo Tin mừng; đồng thời là Đại Chưởng ấn Đại học Giáo hoàng Urbaniana và là nguyên Tổng Giám mục Manila. Số là Đức Hồng y Tagle được đào tạo trong nền giáo dục Công giáo rất sớm. Ngài học tại Saint Andrew’s School ở Parañaque, khi ấy do các nhà truyền giáo Scheut điều hành. Sau đó, ngài vào chủng viện liên giáo phận Saint Joseph Seminary tại Manila. Ngài học triết học tại Ateneo de Manila University và thần học tại Loyola School of Theology, do các cha Dòng Tên phụ trách. Những chi tiết này giúp người Công giáo Việt Nam nhận ra một nét gần gũi: Ơn gọi của ngài lớn lên trong lòng một Giáo hội Á châu, nơi đức tin Công giáo vừa mang tính truyền giáo, vừa gắn với giáo dục, văn hóa và đời sống bình dân[3]. 

Ngài chịu chức phó tế ngày 18 tháng 7 năm 1981 và chịu chức linh mục ngày 27 tháng 2 năm 1982. Trong ba năm sau đó, ngài mục vụ giáo xứ và làm linh hướng tại Đại Chủng viện Thần học giáo phận Imus (Philippines). Sau đó ngài làm Giám đốc Chủng viện này. Ngài cũng giảng dạy triết học và thần học tại các chủng viện Dòng Ngôi Lời (Divine Word), San Carlos và tại Loyola School of Theology. Như thế, trước khi trở thành một vị Hồng y nổi tiếng trong Giáo hội hoàn vũ, ngài đã là một linh mục giáo phận, một nhà đào tạo chủng sinh, một nhà thần học và một mục tử gần với đời sống giáo xứ. 

Năm 1985, ngài được gửi sang Hoa Kỳ học thần học hệ thống tại Catholic University of America, Washington, D.C. Tại đây, ngài lấy bằng Cử nhân Thần học thánh năm 1987 và bằng Tiến sĩ Thần học năm 1991 với hạng summa cum laude[4]. Khi trở về Imus năm 1992, ngài tiếp tục làm Giám đốc chủng viện, đồng thời phục vụ trong Hội đồng Tư vấn, Hội đồng Linh mục và làm Đại diện Giám mục phụ trách đời sống thánh hiến. Năm 1998, ngài được bổ nhiệm làm Cha sở Nhà thờ Chính tòa Đức Mẹ Pilar.

Thiên chức linh mục của Đức Hồng y Tagle không tách rời giữa học thuật và mục vụ. Ngài vừa dạy thần học, vừa giảng tĩnh tâm, tổ chức hội thảo cho linh mục, tu sĩ và giáo dân tại Philippines cũng như ở nhiều nơi khác. Ngài cũng tham gia các hoạt động của Hội đồng Giám mục Philippines và Liên Hội đồng Giám mục Á châu. Phòng Báo chí Tòa Thánh ghi nhận rằng trong thời gian này, ngài trở thành một diễn giả được nhiều nơi tìm đến[5].

Về mặt thần học, ngài từng là thành viên Ban Biên tập của Viện Khoa học Tôn giáo Bologna, tham gia vào công trình soạn thảo bộ “Lịch sử Công đồng Vatican II”. Năm 1997, ngài được bổ nhiệm làm thành viên Ủy ban Thần học Quốc tế. Năm 1998, ngài tham dự Thượng Hội đồng Giám mục, khóa họp đặc biệt về Á châu, với tư cách chuyên viên.

Những chi tiết trên đây cho thấy Đức Hồng y Tagle không chỉ là một nhà mục vụ có khả năng truyền thông, nhưng còn là một nhà thần học được Tòa Thánh tín nhiệm.

Ngày 22 tháng 10 năm 2001, ngài được bổ nhiệm làm Giám mục Imus và được truyền chức giám mục ngày 12 tháng 12 cùng năm. Trong sứ vụ giám mục tại Imus, hồ sơ Tòa thánh ghi nhận ngài đặc biệt quan tâm đến giới trẻ và thực hiện các chương trình video hằng tuần trên internet về các bài đọc phụng vụ. Đây là một chi tiết đáng lưu ý, vì từ rất sớm, ngài đã hiểu rằng loan báo Tin mừng trong thời đại mới không thể thiếu những phương tiện mới[6].

Ngày 13 tháng 10 năm 2011, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI bổ nhiệm ngài làm Tổng Giám mục Manila. Ngài nhận Tổng Giáo phận Manila ngày 12 tháng 12 năm 2011. Chỉ một năm sau, trong Công nghị Hồng y ngày 24 tháng 11 năm 2012, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã tấn phong ngài làm Hồng y, với nhà thờ hiệu tòa San Felice da Cantalice a Centocelle. Ngài cũng tham dự Mật nghị Hồng y tháng 3 năm 2013, Mật nghị đã bầu Đức Giáo hoàng Phanxicô. Năm ngoái (5/2025), ngài cũng tham dự Mật nghị Hồng y bầu Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Trong năm 2014 và 2015, Đức Hồng y Tagle được mời làm Chủ tịch thụ ủy (President-Delegate) tại hai Thượng Hội đồng Giám mục về gia đình: Khóa ngoại thường năm 2014 với chủ đề “Những thách đố mục vụ của gia đình trong bối cảnh loan báo Tin mừng”, và Khóa thường lệ năm 2015 về “Ơn gọi và sứ mạng của gia đình trong Giáo hội và trong thế giới hiện đại”. Điều này cho thấy ngài đã góp phần vào một trong những hành trình mục vụ quan trọng của Giáo hội trong thời Đức Giáo hoàng Phanxicô: lắng nghe các gia đình, đồng hành với những hoàn cảnh cụ thể và loan báo Tin mừng trong đời sống thường ngày.

Ngày 08 tháng 12 năm 2019, Đức Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm ngài làm Tổng trưởng Bộ Loan báo Tin mừng cho các Dân tộc. Sau cuộc cải tổ Giáo triều Rôma, ngày 19 tháng 3 năm 2022, ngài được đặt làm Quyền Bộ trưởng Bộ của Bộ Loan báo Tin Mừng. Bộ này do chính Đức Giáo hoàng trực tiếp đứng đầu. Mỗi phân bộ được điều hành nhân danh và theo thẩm quyền của Đức Giáo hoàng bởi một Quyền Bộ trưởng (Pro-Prefect)[7]. Vì thế, vai trò của Đức Hồng y Tagle nằm ngay ở trung tâm sứ mạng truyền giáo của Giáo hội hoàn vũ.

Ngày 01 tháng 5 năm 2020, Đức Giáo hoàng Phanxicô quyết định nâng Đức Hồng y Tagle vào đẳng Hồng y Giám mục, đặt ngài ngang hàng về mọi phương diện với các Hồng y Giám mục có nhà thờ hiệu tòa ngoại ô Rôma. Đến ngày 11 tháng 10 năm 2025, theo thông báo của Văn phòng Cử hành Phụng vụ của Đức Giáo hoàng, Đức Hồng y Tagle nhận tước hiệu Nhà thờ ngoại ô Albano tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Pancras ở Albano Laziale.

Dưới thời Đức Giáo hoàng Lêô XIV, Đức Hồng y Tagle tiếp tục hiện diện trong những thời khắc quan trọng của Giáo hội. Trong Thánh lễ khai mạc sứ vụ Phêrô của Đức Giáo hoàng Lêô XIV 18/5/2025, chính Đức Hồng y đẳng Giám mục Luis Antonio Tagle đã trao Nhẫn Ngư phủ cho Đức Tân Giáo hoàng[8]. Đây là một chi tiết phụng vụ ngắn, nhưng rất giàu ý nghĩa: một Hồng y Á châu, gắn với sứ mạng loan báo Tin mừng, hiện diện trong nghi thức biểu tượng của sự hiệp thông với Đấng kế vị Thánh Phêrô.

Vì thế, khi Đức Hồng y Tagle đến Việt Nam để chủ sự Thánh lễ Tuyên phong Chân phước cho Tôi tớ Chúa Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, sự hiện diện này không chỉ là một nhiệm vụ nghi lễ. Ngài đến với tư cách Đại diện Đức Thánh Cha, và cũng là một khuôn mặt rất gần với các Giáo hội trẻ, các vùng truyền giáo và các cộng đoàn Công giáo Á châu. Cha Diệp là một mục tử Việt Nam đã ở lại với đoàn chiên trong hoàn cảnh nguy hiểm. Đức Hồng y Tagle là một mục tử Á châu đã dành trọn thời gian để phục vụ công cuộc loan báo Tin mừng, đào tạo, thần học, truyền thông và hiệp thông cho Giáo hội hoàn vũ. Hai con đường ấy gặp nhau trong một ngày rất đẹp của Giáo hội tại Việt Nam.

Người Công giáo Việt Nam có thể nhìn nơi Đức Hồng y Tagle một hình ảnh của Giáo hội hôm nay: không ồn ào, nhưng truyền giáo; không xa dân, nhưng gần gũi; không chỉ nói về Tin mừng, nhưng tìm cách đưa Tin mừng đến với con người, gia đình, người trẻ và các cộng đoàn. Sự hiện diện của ngài tại Tắc Sậy ngày 02 tháng 7 năm 2026 là một dấu chỉ hiệp thông: từ Rôma đến Việt Nam, từ Giáo hội hoàn vũ đến một giáo xứ miền sông nước Cà Mau, từ Ngai tòa Phêrô đến ngôi mộ của một vị mục tử đã chết vì đoàn chiên.

Trong ngày vui ấy, chúng ta không chỉ biết thêm một vài dữ kiện về một vị Hồng y nổi tiếng này, chúng ta còn được mời gọi hiểu sâu hơn trái tim của Giáo hội vốn nhớ đến các chứng nhân, trân trọng các Giáo hội địa phương, và gửi những mục tử để củng cố đức tin của đoàn dân Chúa.

Đức Hồng y Luis Antonio G. Tagle đến Việt Nam như Đại diện Đức Thánh Cha. Rồi trong ánh sáng đức tin, ngài cũng đến như một người anh em Á châu, cùng với chúng ta tạ ơn Thiên Chúa vì chứng tá của Cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, vị mục tử đã sống giữa đoàn chiên và chết giữa đoàn chiên.

Lm. Giuse Phạm Đình Ngọc SJ

Tài liệu tham khảo chính:

TAGLE Card. Luis Antonio Gokim

(https://press.vatican.va/content/salastampa/en/documentation/cardinali_biografie/cardinali_bio_tagle_la.html)

__________

[1] https://www.vaticannews.va/vi/church/news/2025-12/cha-phanxico-truong-buu-diep-tuyen-phong-chan-phuoc.html

[2] https://press.vatican.va/content/salastampa/en/documentation/cardinali_biografie/cardinali_bio_tagle_la.html

[3] Phòng Báo chí Tòa Thánh ghi lại quá trình học vấn, thụ phong phó tế, linh mục, phục vụ chủng viện, du học tại Catholic University of America và học vị thần học của ngài.

[4] Summa cum laude là tiếng Latinh, nghĩa là “với lời khen cao nhất”. Trong học thuật, đây là mức danh dự rất cao khi tốt nghiệp, thường hiểu là tốt nghiệp hạng xuất sắc nhất.

[5] Cùng hồ sơ chính thức ghi nhận việc ngài giảng dạy, tĩnh tâm, tham gia Hội đồng Giám mục Philippines, Liên Hội đồng Giám mục Á châu, công trình về Công đồng Vatican II, Ủy ban Thần học Quốc tế và Thượng Hội đồng Giám mục về Á châu.

[6] Hồ sơ Tòa Thánh ghi các mốc: Giám mục Imus năm 2001, Tổng Giám mục Manila năm 2011, Hồng y năm 2012, tham dự Mật nghị 2013, và vai trò tại các Thượng Hội đồng Giám mục về gia đình năm 2014–2015.

[7] Vatican.va trình bày cấu trúc Bộ Loan báo Tin mừng: chính Đức Giáo hoàng là Prefect (Bộ trưởng); mỗi phân bộ được điều hành bởi một Pro-Prefect (Quyền Bộ trưởng); Đức Hồng y Tagle là Pro-Prefect của Phân bộ Loan báo Tin mừng tiên khởi và các Giáo hội địa phương mới.

[8] https://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2025/05/18/250518c.html